Bij welke hartslag ga je dood? Wanneer wordt je polsslag gevaarlijk?

Er bestaat geen vast aantal hartslagen per minuut waarbij iemand automatisch overlijdt. De ene persoon kan een hartslag van 120 slagen per minuut tijdelijk goed verdragen, terwijl bij een ander een veel lagere hartslag gevaarlijk kan zijn. Het risico hangt onder andere af van het hartritme, de lichamelijke conditie, eventuele hartproblemen en de aanwezigheid van klachten.

Een normale hartslag in rust ligt bij de meeste volwassenen tussen 60 en 100 slagen per minuut. Een waarde daarbuiten betekent niet direct levensgevaar. Toch kunnen zowel een extreem hoge als een uitzonderlijk lage hartslag wijzen op een ernstig probleem.

Wat is een normale hartslag en wanneer wijkt deze af?

De hartslag geeft aan hoe vaak het hart per minuut samentrekt. Bij iedere samentrekking wordt bloed door het lichaam gepompt. Daardoor ontvangen de hersenen, spieren en organen voldoende zuurstof.

Voor volwassenen gelden globaal de volgende waarden:

Hartslag in rustBetekenis
Lager dan 60Lage hartslag (bradycardie)
60–100Gebruikelijke hartslag
Hoger dan 100Hoge hartslag (tachycardie)

Deze grenzen zijn geen absolute veiligheidsgrenzen. Een getrainde sporter kan bijvoorbeeld een rusthartslag onder de 60 hebben zonder gezondheidsproblemen. Tijdens intensieve inspanning kan de hartslag juist ruim boven de 100 uitkomen.

Ook leeftijd, medicijngebruik, stress, koorts en lichamelijke conditie beïnvloeden de hartfrequentie. Daarom moet een meting altijd in de juiste context worden beoordeeld.

Hartstichting+2

Bij welke hoge hartslag ontstaat levensgevaar?

Een hartslag boven de 100 slagen per minuut in rust wordt tachycardie genoemd. Dat betekent niet automatisch dat iemand in gevaar is. Na sporten, bij angst of tijdens koorts kan het hart tijdelijk veel sneller kloppen.

Het wordt zorgelijker wanneer de hartslag langdurig hoog blijft zonder duidelijke aanleiding. Een mogelijke oorzaak is een hartritmestoornis. Daarbij ontstaan afwijkingen in de elektrische signalen die het hartritme regelen.

Sommige ritmestoornissen zorgen ervoor dat het hart zo snel klopt dat de hartkamers onvoldoende tijd krijgen om zich met bloed te vullen. Hierdoor kan de hoeveelheid bloed die het hart rondpompt afnemen. In ernstige situaties kan de bloedtoevoer naar belangrijke organen onvoldoende worden.

Bij bepaalde ernstige ritmestoornissen, zoals ventrikelfibrilleren, pompt het hart vrijwel geen bloed meer rond. Dit kan leiden tot een hartstilstand en vereist onmiddellijk reanimatie en medische hulp.

Er bestaat dus geen universele grens van bijvoorbeeld 180, 200 of 250 slagen per minuut waarboven iedereen overlijdt. Het soort hartritmestoornis en de gevolgen voor de bloedsomloop zijn minstens zo belangrijk als de gemeten snelheid.

Kan een te lage hartslag ook dodelijk zijn?

Ja, een extreem lage hartslag kan eveneens gevaarlijk zijn. De medische term hiervoor is bradycardie. Hierbij klopt het hart in rust minder dan 60 keer per minuut.

Bij gezonde mensen hoeft dit geen probleem te zijn. Vooral duursporters hebben soms een lage hartslag doordat hun hart per samentrekking relatief veel bloed kan rondpompen.

Een lage hartslag wordt problematisch wanneer het hart onvoldoende bloed naar de organen transporteert. Mogelijke klachten zijn:

  • Duizeligheid en een licht gevoel in het hoofd.
  • Extreme vermoeidheid en weinig energie.
  • Problemen met concentreren.
  • Kortademigheid.
  • Flauwvallen of bewustzijnsverlies.

Een ernstige bradycardie kan ervoor zorgen dat de hersenen en andere organen onvoldoende zuurstof krijgen. In sommige gevallen is behandeling nodig met medicijnen of een pacemaker.

Bij het beoordelen van een hartslag vind ik vooral het verschil tussen een afwijkende meting en een afwijkend hartritme belangrijk. Een lage waarde bij een sporter is iets heel anders dan een plotselinge daling die samengaat met duizeligheid of flauwvallen.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over hartslag en levensverwachting?

De relatie tussen hartslag en levensverwachting is ook wetenschappelijk onderzocht. In november 2016 publiceerde een onderzoeksteam onder leiding van cardioloog Pim van der Harst een studie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Genetics.

De onderzoekers onderzochten genetische gegevens en hartslagmetingen van grote groepen mensen. In totaal werden gegevens van maximaal 265.046 deelnemers uit verschillende onderzoeksgroepen gebruikt. Daarbij werden 64 genetische locaties gevonden die verband hielden met de hartslag in rust. Van deze locaties waren er 46 nog niet eerder op deze manier in verband gebracht met de hartfrequentie.

Een opvallende bevinding was dat een genetisch voorspelde stijging van vijf hartslagen per minuut samenhing met ongeveer 20% meer risico op overlijden. De onderzoekers berekenden daarnaast een verschil in geschatte levensverwachting van 2,9 jaar bij mannen en 2,6 jaar bij vrouwen.

Nature+1

Deze resultaten moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Het onderzoek toont een statistisch verband tussen genetische factoren, hartslag en sterfte. Het bewijst niet dat iemand daadwerkelijk jaren korter leeft wanneer zijn hartslag vijf slagen hoger ligt.

De onderzoekers benadrukten bovendien dat niet was vastgesteld of het bewust verlagen van de hartslag met medicijnen of leefstijlveranderingen automatisch tot een langere levensduur leidt.

Wanneer moet je medische hulp inschakelen?

Niet alleen het aantal hartslagen bepaalt of een situatie gevaarlijk is. Ook de klachten spelen een belangrijke rol.

Bel in Nederland direct 112 wanneer je aanhoudende pijn of zware druk op de borst hebt die niet verdwijnt in rust, vooral wanneer dit samengaat met zweten, misselijkheid, benauwdheid of uitstralende pijn.

Neem direct contact op met je huisarts of de huisartsen-spoedpost bij een zeer snelle, onregelmatige hartslag in rust, zeker wanneer je daarbij moeilijk ademt of het gevoel hebt flauw te vallen.

Thuisarts+1

Laat daarnaast terugkerende afwijkingen van je hartslag onderzoeken. Een arts kan onder andere een elektrocardiogram (ECG) maken om de elektrische activiteit van het hart te beoordelen. Soms is aanvullende monitoring nodig om tijdelijke ritmestoornissen vast te leggen.

Hoe kun je je eigen hartslag controleren?

Je kunt je hartslag eenvoudig zelf meten:

  1. Ga ongeveer tien minuten rustig zitten.
  2. Plaats twee vingers aan de binnenkant van je pols.
  3. Zoek de hartslag en tel het aantal slagen gedurende dertig seconden.
  4. Vermenigvuldig de uitkomst met twee om het aantal slagen per minuut te berekenen.

Een smartwatch of hartslagmeter kan eveneens helpen om veranderingen te volgen. Houd er wel rekening mee dat dergelijke apparaten niet altijd een medisch betrouwbare meting leveren.

Let vooral op terugkerende afwijkingen, veranderingen ten opzichte van je gebruikelijke rusthartslag en eventuele lichamelijke klachten. Bij twijfel is overleg met een arts verstandiger dan zelf conclusies trekken uit één meting.

Nienke Verbruggen — medisch redacteur gespecialiseerd in cardiovasculaire gezondheid.

Vergelijkbare berichten