Vakkenpakket vwo en havo: alle profielen en vakken uitgelegd

Het kiezen van een vakkenpakket is een belangrijke stap in de bovenbouw van de middelbare school. Vooral bij het vwo bepaalt de profielkeuze voor een groot deel welke vakken je volgt, waar je je tijdens de laatste schooljaren op richt en welke mogelijkheden je later hebt bij een universitaire opleiding. Het vakkenpakket vwo bestaat uit een gemeenschappelijk deel, verplichte profielvakken, profielkeuzevakken en een vrij deel.

In Nederland kunnen leerlingen op havo en vwo kiezen uit vier profielen: Cultuur en Maatschappij (C&M), Economie en Maatschappij (E&M), Natuur en Gezondheid (N&G) en Natuur en Techniek (N&T). Elk profiel heeft een eigen samenstelling en legt andere accenten. Hieronder bespreek ik hoe die indeling werkt, welke vakken erbij horen en waarmee je rekening moet houden voordat je een definitieve keuze maakt.

Daan van Hennik — onderwijsredacteur

De opbouw van het vakkenpakket

In de bovenbouw wordt het onderwijsprogramma verdeeld over verschillende onderdelen. De eerste drie leerjaren van havo en vwo zijn vooral bedoeld om een brede basis op te bouwen. Aan het einde van het derde leerjaar maken leerlingen doorgaans hun profielkeuze. Vanaf dat moment krijgt het vakkenpakket een duidelijkere richting.

Het programma bestaat uit drie belangrijke onderdelen:

  1. Gemeenschappelijk deel: vakken die leerlingen ongeacht hun profiel moeten volgen.
  2. Profieldeel: verplichte vakken die bij de gekozen richting horen, aangevuld met profielkeuzevakken.
  3. Vrije deel: ruimte voor een extra examenvak dat aansluit bij persoonlijke interesses of toekomstplannen.

De precieze samenstelling verschilt tussen havo en vwo. Ook de school speelt een rol bij de mogelijkheden die leerlingen krijgen. Sommige keuzevakken worden bijvoorbeeld alleen aangeboden wanneer er voldoende belangstelling is of wanneer de school de benodigde onderwijsvoorzieningen heeft.

Een havo-leerling doet uiteindelijk in zeven vakken eindexamen. Voor vwo-leerlingen geldt een minimum van acht examenvakken. Daarnaast maken leerlingen in beide onderwijstypen een profielwerkstuk dat aansluit bij hun examenprogramma.

Vakken die iedereen volgt

Het gemeenschappelijke deel vormt de basis van het examenprogramma. Deze vakken zijn bedoeld om leerlingen algemene kennis en vaardigheden mee te geven, ongeacht de richting waarin zij zich specialiseren.

Op de havo bestaat het gemeenschappelijke deel uit:

  • Nederlandse taal en literatuur;
  • Engelse taal en literatuur;
  • Wiskunde, behalve bij C&M-leerlingen die voor het rekenprogramma kiezen;
  • Maatschappijleer;
  • Culturele en kunstzinnige vorming (CKV);
  • Lichamelijke opvoeding.

Een bijzonder punt is de positie van wiskunde bij Cultuur en Maatschappij. Havo-leerlingen met dit profiel kunnen ervoor kiezen geen wiskunde in hun examenpakket op te nemen. In dat geval volgen zij rekenen. Het rekenonderdeel telt niet mee als regulier examenvak voor het diploma.

Op het vwo bestaat het gemeenschappelijke programma uit:

  • Nederlandse taal en literatuur;
  • Engelse taal en literatuur;
  • Een tweede vreemde taal op het atheneum;
  • Maatschappijleer;
  • CKV of Klassieke Culturele Vorming (KCV);
  • Lichamelijke opvoeding.

Voor leerlingen op het gymnasium geldt een bijzondere regeling. De tweede moderne vreemde taal wordt daar vervangen door Latijn of Grieks. Welke klassieke taal je volgt, hangt af van de gekozen inrichting van het gymnasiumprogramma.

De Rijksoverheid noemt rekenen eveneens bij de verplichte onderdelen van de bovenbouw van het vwo. Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen rekenvaardigheid als onderdeel van het onderwijs en wiskunde als afzonderlijk examenvak.

De vier profielen op havo en vwo

De profielkeuze bepaalt welke vakken je als verplichte onderdelen in je examenprogramma krijgt. De vier richtingen hebben ieder een eigen karakter. Sommige profielen leggen meer nadruk op exacte vakken, terwijl andere zich richten op economie, talen, cultuur of maatschappelijke onderwerpen.

Hieronder staat een overzicht van de verplichte profielvakken. De gebruikelijke vakcombinaties voor havo en vwo zijn naast elkaar gezet.

ProfielHavoVwo
Natuur en Techniek (N&T)Wiskunde B, natuurkunde, scheikundeWiskunde B, natuurkunde, scheikunde
Natuur en Gezondheid (N&G)Wiskunde A of B, biologie, scheikundeWiskunde A of B, biologie, scheikunde
Economie en Maatschappij (E&M)Wiskunde A of B, economie, geschiedenisWiskunde A of B, economie, geschiedenis
Cultuur en Maatschappij (C&M)Geschiedenis, moderne vreemde taalWiskunde C, geschiedenis

Bij E&M en N&G kan de school bepalen of Wiskunde B als alternatief voor Wiskunde A wordt aangeboden. Bij C&M op het vwo is Wiskunde C het gebruikelijke profielvak; eventuele alternatieven moeten bij de school worden gecontroleerd.

Natuur en Techniek (N&T)

Natuur en Techniek is gericht op leerlingen die belangstelling hebben voor technologie, natuurkundige verschijnselen, wiskundige vraagstukken en technische toepassingen.

De verplichte vakken zijn:

  • Wiskunde B;
  • Natuurkunde;
  • Scheikunde.

Dit profiel sluit goed aan bij vervolgopleidingen op het gebied van techniek, informatica, natuurwetenschappen en verschillende technische universitaire studies. Voor sommige opleidingen gelden aanvullende eisen, bijvoorbeeld voor specifieke wiskundevakken.

Een leerling die graag rekent, problemen analyseert en geïnteresseerd is in de werking van technische systemen, kan zich in deze richting goed herkennen.

Natuur en Gezondheid (N&G)

Bij Natuur en Gezondheid ligt de nadruk op biologische processen, het menselijk lichaam, gezondheid en natuurwetenschappen.

De verplichte profielvakken zijn:

  • Wiskunde A of B;
  • Biologie;
  • Scheikunde.

Dit profiel kan een passende basis vormen voor opleidingen binnen de gezondheidszorg, biologie, biomedische wetenschappen en andere levenswetenschappelijke richtingen. Voor bepaalde universitaire opleidingen, waaronder specifieke medische studies, kunnen aanvullende vak- of profielvoorwaarden gelden.

N&G is vooral interessant voor leerlingen die natuurwetenschappelijke onderwerpen willen combineren met belangstelling voor mensen, gezondheid en levende organismen.

Economie en Maatschappij (E&M)

Economie en Maatschappij richt zich op financiële processen, economische ontwikkelingen, geschiedenis en maatschappelijke vraagstukken.

De verplichte vakken zijn:

  • Wiskunde A of B;
  • Economie;
  • Geschiedenis.

Met dit profiel kun je je voorbereiden op uiteenlopende opleidingen binnen economie, bedrijfskunde, bestuurskunde en sociale wetenschappen. Ook opleidingen die zich bezighouden met internationale betrekkingen of maatschappelijke ontwikkelingen kunnen aansluiten.

Het profiel biedt een combinatie van analytische vaardigheden en inzicht in de manier waarop mensen, bedrijven en overheden met economische vraagstukken omgaan.

Cultuur en Maatschappij (C&M)

Cultuur en Maatschappij heeft een andere invalshoek. De nadruk ligt op geschiedenis, talen, cultuur en de manier waarop samenlevingen zich ontwikkelen.

Op de havo zijn geschiedenis en een moderne vreemde taal de verplichte profielvakken. Op het vwo bestaat het profiel uit geschiedenis en Wiskunde C.

Mogelijke vervolggebieden zijn bijvoorbeeld:

  • Talen en literatuur;
  • Geschiedenis;
  • Filosofie;
  • Kunst en cultuur;
  • Communicatie en maatschappelijke wetenschappen.

Voor leerlingen die geïnteresseerd zijn in cultuur, internationale onderwerpen, taal en maatschappelijke ontwikkelingen kan C&M een interessante keuze zijn.

Profielkeuzevakken: ruimte voor eigen interesses

Naast de verplichte profielvakken krijg je de mogelijkheid om aanvullende vakken te kiezen. Deze heten profielkeuzevakken. Ze zorgen ervoor dat je het onderwijsprogramma beter kunt afstemmen op je interesses en toekomstige opleiding.

De keuze verschilt per profiel. De onderstaande voorbeelden geven een beeld van de mogelijkheden die scholen kunnen aanbieden.

ProfielVoorbeelden van profielkeuzevakken
C&MFilosofie, kunstvakken, moderne vreemde talen, aardrijkskunde, economie
E&MBedrijfseconomie, aardrijkskunde, maatschappijwetenschappen, moderne vreemde talen
N&GNatuurkunde, aardrijkskunde, Natuur, Leven en Technologie, Onderzoek en Ontwerpen
N&TInformatica, biologie, Wiskunde D, Natuur, Leven en Technologie, Onderzoek en Ontwerpen

Bij Cultuur en Maatschappij geldt een bijzondere verdeling. Leerlingen kiezen een cultureel profielkeuzevak en een maatschappelijk profielkeuzevak. Daarmee blijft het programma verbonden met beide onderdelen van het profiel.

Bij andere profielen kies je doorgaans één profielkeuzevak. Het precieze aantal en de beschikbare combinaties hangen samen met het onderwijsprogramma en het niveau.

Ik vind het bij deze keuze vooral belangrijk om verder te kijken dan de vakken waarin je op dit moment de hoogste cijfers haalt. Een vak kan ook waardevol zijn omdat het je voorbereidt op een opleiding die je later wilt volgen. Juist die combinatie van interesse, aanleg en toekomstmogelijkheden verdient aandacht.

Het vrije deel van je vakkenpakket

Naast het gemeenschappelijke en profielgebonden gedeelte is er het vrije deel. Dit geeft leerlingen extra ruimte om een examenvak te kiezen dat aansluit bij hun persoonlijke interesses.

Stel dat je Natuur en Techniek volgt, maar ook belangstelling hebt voor economie of een extra vreemde taal. Dan kan het vrije deel mogelijkheden bieden om zo’n vak aan je programma toe te voegen, mits de school het aanbiedt en de combinatie binnen de examenregels past.

Het vrije deel kan op verschillende manieren worden gebruikt:

  • Een extra vak dat aansluit bij een toekomstige vervolgopleiding.
  • Een taal die je graag verder wilt leren.
  • Een vak uit een ander profiel om je kennis te verbreden.
  • Een vak waarmee je een specifieke toelatingseis voor een vervolgopleiding kunt invullen.

Een extra examenvak kan nuttig zijn wanneer je nog twijfelt tussen twee studierichtingen. Je houdt daarmee soms meer mogelijkheden open. Wel moet je rekening houden met de extra studielast en de praktische mogelijkheden binnen het rooster.

Hoe kies je het juiste profiel?

Een profiel kiezen vraagt om meer aandacht dan alleen kijken naar welke vakken je leuk vindt. Je moet ook nadenken over de opleidingen die je na de middelbare school mogelijk wilt volgen.

Een handige manier om de keuze te maken, is door vier vragen te beantwoorden:

  1. Welke vakken spreken je aan? Kijk naar de onderwerpen die je interessant vindt en waarvoor je gemotiveerd bent om extra te leren.
  2. Waar liggen je sterke punten? Denk aan taalvaardigheid, wiskundig inzicht, analytisch denken, creativiteit en belangstelling voor maatschappelijke onderwerpen.
  3. Welke opleiding overweeg je? Bekijk de toelatingseisen van hogescholen en universiteiten. Sommige opleidingen vragen om een specifiek profiel of bepaalde examenvakken.
  4. Welke mogelijkheden wil je openhouden? Als je nog geen definitieve studiekeuze hebt gemaakt, kan een extra examenvak helpen om meerdere richtingen toegankelijk te houden.

Neem bij twijfel ook contact op met je decaan. Deze kan uitleggen welke combinaties binnen jouw school mogelijk zijn en welke gevolgen een bepaalde keuze kan hebben voor je vervolgopleiding.

Waarom het aanbod per school verschilt

Hoewel de vier profielen landelijk zijn vastgesteld, heeft iedere school ruimte om het onderwijsprogramma op een eigen manier in te richten. Daardoor kan het vakkenaanbod tussen scholen verschillen.

Een school kan bijvoorbeeld Informatica, Filosofie of Wiskunde D aanbieden, terwijl een andere school deze vakken niet in het reguliere keuzeprogramma heeft opgenomen. Ook kunnen er verschillen zijn in de manier waarop profielkeuzevakken worden gecombineerd.

Daarom is het verstandig om vóór je definitieve keuze de volgende zaken te controleren:

  • Het actuele vakkenaanbod van jouw school.
  • De voorwaarden voor het kiezen van een profielkeuzevak.
  • De mogelijkheden om een extra examenvak te volgen.
  • De regels voor eventuele wijzigingen in je vakkenpakket.
  • De toelatingseisen van opleidingen waarin je geïnteresseerd bent.

Voor schooljaar 2026–2027 is de bestaande profielstructuur nog het uitgangspunt. Er zijn in september 2026 vernieuwde examenprogramma’s opgeleverd. De invoering daarvan is voorzien vanaf schooljaar 2029–2030. Leerlingen die nu hun profiel kiezen, moeten daarom uitgaan van de regels die voor hun eigen examenjaar gelden.

Een vakkenpakket dat bij je toekomst past

Het juiste vakkenpakket geeft richting aan je laatste jaren op de middelbare school en vormt een belangrijke basis voor je volgende onderwijsstap. Of je nu kiest voor Natuur en Techniek, Natuur en Gezondheid, Economie en Maatschappij of Cultuur en Maatschappij: iedere richting biedt eigen mogelijkheden.

Begin daarom met het vergelijken van de verplichte vakken en kijk vervolgens welke profielkeuzevakken jouw interesses aanvullen. Als je al een universitaire opleiding op het oog hebt, controleer dan meteen de bijbehorende toelatingseisen. Zo kun je een vakkenpakket vwo samenstellen dat aansluit bij je huidige interesses én bij de studierichting die je later wilt verkennen.

Vergelijkbare berichten